تحلیل معنایی دلالت های «قلیل» و مشتقات آن با محوریت تفسیر مجمع البیان و صافی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران.

2 دانشیار زبان وادبیات عربی دانشگاه علو م ومعارق قران کریم

3 دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

4 استادیار و عضو هیات علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه آیت الله بروجردی ره

5 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

10.48310/alle.2026.4842

چکیده

ماده «قلّ» و مشتقات آن 76 بار در 33 آیه قرآن کریم به اشکال مختلف به کار رفته است، و به نکات بسیار مهمی در زمینه تعالی بشریت سخن گفته است؛ معناشناسی واژه قلیل و بررسی مشتقات آن در قرآن به صورت­های مختلف فعل ماضی، مضارع، اسم تفضیل و صفت مشبهه در حالات إعرابی سه گانه مرفوع، منصوب و مجرور، به نکته جالب توجه و زیبایی در قرآن اشاره دارد و مطالب مهمی همچون کم اهمیت بودن منافع مادی، اندک بودن مؤمنین و فرمانبرداران اوامر و نواهی الهی، اندک بودن سپاسگزاران و پند پذیران و ... که در پوشش واژگانی مثل قلیلاً، قلیلٌ، قلیلٍ، قلیلون و أقلّ بیان شدده را با روش توصیفی و تحلیلی، ارزیابی می­کند؛. از بررسی موارد متعدد آیات مذکور این نتیجه به دست می­آید: کسانی که شکر گزار نعمات الهی به انحاء گوناگون هستند، گروه اندکی هستند که قرآن از آنان یاد کرده است؛ وجود این افراد که به زیور تقوی و پاک بودن از هوا و هوس­های نفسانی مزین هستند در تفاسیر گوناگون به آن­ها اشاره شده است؛ پیمایش این موضوع با بهره­مندی از تفاسیر مجمع البیان و صافی انجام گرفته است؛ تفسیر مجمع البیان، واژه «قلیل» را غالبا در معنای کم بودن نسبی مقدار یا تعداد بکار می­برد و بر ذات کم بودن چیزی تاکید دارد، و تفسیر صافی، تمرکز بیشتر بر تحلیل لغوی و معنایی واژه دارد و تأکید می­کند که «قلیل» به معنای «اندک»، «ناچیز» و «کم» است و گویای مقدار یا اهمیت محدود است.
 

کلیدواژه‌ها

بحوث فی تعلیم اللغة العربیة و آدابها
دوره 8، شماره 1
فروردین 1405
صفحه 238-260

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار