نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فرشته آذرنیا ¹
• رقیه رستم پور ملکی ²

¹ دانشجوی دکتری گروه زبان وادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

² استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

چکیده

هنر سینما با ماهیت تحرک و پویایی، اطلاعات سمعی و بصری را به مخاطب منتقل می‌کند و سینماتوگرافی به عنوان هنر و فناوری فیلم‌برداری شامل تکنیک‌هایی چون فواصل و زوایای دوربین، حرکات دوربین و نورپردازی است که به کاربستن آن در رمان به ارتقای فضای بصری اثر روایی کمک می‌کند. از تکنیک‌های جدید رمان مدرن به کارگیری توان تصویری هنر سینماست و سینماتوگرافی شاخه‌ای از عناصر سینمایی محسوب می‌شود. از سوی دیگر رمان‌های اردنی همسو با روند تحول رمان معاصر عربی گام برداشته و رمان‌نویسان مطرحی چون غالب هلسا (1932م) از این شیوه‌‌های جدید روایی در سبک نویسندگی خود بهره جسته‌اند. رمان «ثلاثة وجوه لبغداد» نمونۀ بارزی از کاربرد تکنیک‌های سینماتوگرافی به شمار می‌آید. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی در نظر دارد تا با بررسی نحوۀ به‌کارگیری این عناصر، وجوه تصویری و کارکرد و تأثیر تکنیک‌های سینماتوگرافی در شکل‌گیری فضای بصری رمان را نمایان سازد. در واقع عناصر سینماتوگرافی به طرزی هوشمندانه در خدمت روایت این داستان قرار گرفته تا ضمن انتقال حس فردی شخصیت اصلی داستان که به سبب دفاع از آرمان فلسطین به عراق تبعید شده و دچار سردرگمی و ابهام است، عواطف جمعی مردم عراق در زمان حاکمیت حزب بعث و فضای ترس وتشویش حاکم بر این سرزمین را نشان دهد. نویسنده با توصیفات دقیق و به‌‌کارگیری تکنیک‌های فیلمیرداری و نورپردازی، چهره‌ای متفاوت از عراق ر ا به تصویر می‌کشد. نماهایی با فواصل دور و نزدیک دوربین دارای دلالت‌های خاصی است،  نگاه از زوایای مختلف مشابه حرکت دوربین در فضاست که بر عناصر خاصی از صحنه تمرکز نموده و تنوع بصری ایجاد می‌کند و با ارائۀ اطلاعات، حس واقعیت و حضور در فضا را در مخاطب ایجاد می‌کند.
 

کلیدواژه‌ها

• رمان اردن
• سینماتوگرافی
• غالب هلسا
• ثلاثة وجوه لبغداد
• فضای بصری