نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.
2 عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان -
چکیده
هدف پژوهش حاضر تحلیل محتوای سؤالات امتحانات نهایی درس «عربی، زبان قرآن (1)» پایه دهم شاخه نظری از منظر طبقهبندی اهداف آموزشی بنجامین بلوم است. اهمیت این موضوع ازآنجهت است که امتحانات نهایی بهعنوان یکی از ابزارهای رسمی و سرنوشتساز نظام ارزشیابی، نقشی تعیینکننده در سنجش میزان تحقق اهداف برنامه درسی و یادگیری دانشآموزان ایفا میکنند. پژوهش حاضر با رویکرد کمی و روش تحلیل محتوای استنتاجی انجام شد؛ بدین منظور ۱۳ نسخه امتحان نهایی برگزارشده در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به روش تمامشماری انتخاب و سؤالات آنها بر اساس شش سطح حوزه شناختی بلوم شامل دانش، فهمیدن، کاربستن، تحلیل، ترکیب و ارزشیابی طبقهبندی گردید. دادهها با استفاده از جداول فراوانی، نمودارهای درصدی و محاسبه بارم اختصاصیافته تحلیل شدند. یافتهها نشان داد از مجموع ۲۴۱ سؤال، ۵۱ درصد در سطح دانش و ۳۴ درصد در سطح فهمیدن قرار داشتند و تنها ۲ درصد در سطح کاربستن، ۹ درصد در سطح تحلیل و ۴ درصد در سطح ترکیب طراحی شده بود؛ همچنین هیچ سؤالی در سطح ارزشیابی مشاهده نشد. میانگین بارم اختصاصیافته نیز بیشترین مقدار را در سطوح دانش و فهمیدن نشان داد. نتایج به تفکیک رشتهها بیانگر آن بود که هر سه رشته ریاضی-فیزیک و علوم تجربی، ادبیات و علوم انسانی و علوم و معارف اسلامی الگوی مشابهی از تمرکز بر سطوح پایین شناختی دارند. بر اساس نتایج، میتوان گفت طراحی سؤالات امتحانات نهایی درس عربی عمدتاً حافظهمحور است و فرصت کافی برای سنجش مهارتهای تفکر سطح بالا فراهم نمیکند. پیشنهاد میشود بازنگری در طراحی سؤالات با تأکید بر سطوح تحلیل، ترکیب و ارزشیابی صورت گیرد تا ارزیابیها با اهداف برنامه درسی و رویکرد یادگیری عمیق همسو شود.
کلیدواژهها
)