نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• امید ابراهیمی ¹
• علی اکبر محمدی ²

¹ دانشجوی ارشد زبان و ادبیات عربی؛ گروه زبان و ادبیات فارسی؛ دانشکده ادبیات و علوم انسانی؛ دانشگاه بیرجند

² استان خراسان جنوبی، بیرجند، انتهای بلوار شهید آوینی، پردیس دانشگاه بیرجند، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه زبان و ادبیات فارسی

چکیده

از آن‌جا که تصاویر در متون آموزشی نقش قابل توجهی را ایفا می‌کنند لذا کارکرد روشمند آن می‌تواند موجب تسهیل یادگیری و افزایش عملکرد شناختی فراگیران شود. در پژوهش حاضر، تصاویر کتاب‌های عربی ایران و مصر پایه نهم متوسطه اول، از لحاظ ابعاد مختلف بازنمایی شامل بعد فرایند و شخصیت بر اساس نشانه‌شناسی اجتماعی کرس و ون لیوون (۲۰۰۶) و نیز چگونگی انتقال معنای تصاویر متناسب با دانش فراگیران و رشد شناختی و ادراکی آنها بر اساس دیدگاه رشدشناسی گو و فنگ (۲۰۱۵) به روش کمی و کیفی، با هدف بررسی نحوه انتقال اطلاعات به دانش‌آموزان دو کشور طبق تصاویر، تحلیل می‌شود. نتایج پژوهش نشان داد، که در بُعد فرایند، هر دو کتاب بیشتر بر تصاویر روایتی تأکید دارند، اما کتاب ایران توجه بیشتری به تحلیل محتوای تصویری دارد. از نظر بُعد شخصیت، کتاب ایران بیشتر به تصاویر غیرشخصیتی متمایل است، در حالی که کتاب مصر بر بازنمایی شخصیت‌های انسانی به‌صورت فردی و گروهی تمرکز دارد. علاوه بر این، در تحلیل نوع تصاویر، کتاب ایران بیشتر از تصاویر واقعی استفاده کرده، در حالی که کتاب مصر تعادل بیشتری بین تصاویر واقعی و کارتونی برقرار کرده است. این تفاوت‌ها نشان‌دهنده تفاوت‌های فرهنگی و آموزشی در طراحی محتوای تصویری این دو کتاب است. پیشنهاد می‌شود نویسندگان دیگر همین موضوع را در پایه‌ای دیگر از دو کشور بررسی کنند.

کلیدواژه‌ها

• تصاویر
• بُعد بازنمایی
• نهم متوسطه
• نشانه‌شناسی اجتماعی کرس و ون لیوون