نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار، گروه روانشناسی تربیتی، دانشگاه فرهنگیان بوشهر، بوشهر، ایران
2 استادیار، گروه علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان اهواز، اهواز، ایران
3 دانش آموخته دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
کتابهای درسی ابزارهای مهمی در تحقق اهداف نظام آموزشی و عملیاتیشدن سیاستهای کلان وزارت آموزش و پرورش هستند. بررسی میزان توجه به ساحتهای سند تحول در محتوای کتابهای درسی میتواند میزان انطباق برنامه درسی اجرا شده با برنامه درسی قصد شده را آشکار سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتابهای درسی عربی دوره اول متوسطه بر اساس مؤلفههای ساحتهای ششگانه تربیت انجام شد. روش پژوهش، توصیفی و از نوع تحلیل محتوا بود که بهصورت ترکیبی به اجرا درآمد. جامعه پژوهش شامل کتابهای عربی پایه هفتم، هشتم و نهم (چاپ ۱۴۰۰) بود و به دلیل محدود بودن جامعه، کل کتابها مورد بررسی قرار گرفت. ابزار گردآوری دادهها سیاهه تحلیل محتوا بر مبنای ۴۶ مؤلفه برگرفته از ساحتهای ششگانه بود که روایی آن توسط متخصصان تأیید شد. برای تحلیل دادهها، پس از شمارش فراوانی مؤلفهها، از روش آنتروپی شانون در سه مرحله بهنجارسازی، محاسبه بار اطلاعاتی و استخراج ضریب اهمیت استفاده گردید. یافتهها نشان داد که در مجموع ۱۳۶۱ بار به مؤلفههای ساحتهای تربیتی اشاره شده است. بیشترین فراوانی، بار اطلاعاتی و ضریب اهمیت مربوط به ساحت اجتماعی-سیاسی و کمترین به هنری–زیباییشناختی و ساحت اقتصادی–حرفهای اختصاص داشتند. بررسی عرصههای چهارگانه نیز بیانگر تمرکز بیشتر بر رابطه با خلق و کمتوجهی به عرصههای دیگر بود. نتایج کلی پژوهش نشان میدهد که اگرچه برخی ساحتها در کتابهای درسی عربی مورد تأکید قرار گرفتهاند، اما توازن و جامعیت مورد انتظار سند تحول بنیادین در آنها رعایت نشده است. بر این اساس، بازنگری در محتوای کتابهای عربی برای تقویت ساحتهای مغفول ضروری به نظر میرسد.
کلیدواژهها
)