ارزیابی و نقد کیفیت کتاب صرف کاربردی زبان عربی (براساس معیار رشدی أحمد طعیمه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مرکز مطالعات و تحقیقات هرمز، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

2 گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

3 گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران

10.48310/alle.2026.21073.1308

چکیده

با توجه به اهمیت کتاب‌های درسی دانشگاهی به‌عنوان یکی از سه ضلع مثلث آموزشی، نقد و ارزیابی آن‌ها جهت بهبود کیفیت و اثربخشی درون­دادهای نظام آموزشی ضروری به­نظر می­رسد. کتاب صرف کاربردی زبان عربی (تألیف حسین کیانی و سید فضل‌الله میرقادری) یکی از کتاب‌های دانشگاهی است که نقش پایه­­ای و پیش­نیاز برای فراگیری قواعد زبان عربی دارد. این کتاب برای نخستین بار به شیوه­ای متفاوت و با رویکرد متن محور، به آموزش مباحث اساسی صرف پرداخته­ است. بنابراین نقد و بررسی آن بر اساس معیارهای اصولی نگارش کتب آموزشی زبان عربی، گامی مؤثر در پیشرفت سطح کیفی و پیشبرد اهداف مشخص مواد آموزشی دانشگاهی به شمار می­رود. در این راستا پژوهش حاضر سعی دارد با استفاده از روش ارزیابی و نقد محتوا و بر اساس معیارهای رشدی احمد طعیمه در دو مؤلفه مشخصات عمومی و ویژگی­های چاپ و نشر کتاب، به نقد و ارزیابی کتاب پیش­گفته بپردازد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که چینش درس­ها بر اساس قواعد مهم و کاربردی دانش صرف، نگارش مقدمه اصولی و روشمند و تنظیم عناوین داخلی و فرعی در راستای محتوای ارائه شده از امتیازات کتاب صرف کاربردی زبان عربی به­شمار می­آید؛ اما وجود پاره­ای از اشتباهات علمی و نگارشی در این کتاب، ضرورت بازنگری آنرا جهت پیشبرد هدف­های تعریف شده آموزشی آشکارتر می­سازد.

کلیدواژه‌ها


ابن الرسول، سید محمدرضا و الهه صفیان (1396)، بررسی و نقد بخش صرف کتاب صرف و نحو عربی، پژوهش­نامه انتقادی متون و برنامه­های علوم انسانی، سال 17، ش 1، صص 1-22.
برمانا، فرید (2022)، منهج تعلیم اللغة العربیة لغیر الناطقین بها عند رشدی أحمد طعیمه، Journal of Arabic Learning، صص 534-548.
            بشیر، عزالدین وظیف علی (2009)، من رواد تعلیم اللغة العربیة للناطقین بغیرها الدکتور رشدی أحمد طعیمة، مجلة العربیة للناطقین بغیرها، رقم 8، 289- 301.
بلخاری، حسن (1384)، مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی (دفتر دوم) کیمیای خیال، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
             توکلی محمدی، محمودرضا؛ صیامی، معصومه؛ فرزانه، محمد (1400)، نگاهی به کارآمدی راهبردهای نوین آموزش زبان عربی در ایران، مجله پژوهش در آموزش زبان و ادبیات عرب، سال سوم، شماره 4، صص 171- 186.
تولایی، روح‌الله (1393)، «جزوه روش تحقیق پیشرفته با تأکید بر فناوری و اطلاعات»، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
الجبر، جبر بن محمد بن داود (2005)، دراسه تحلیلیه لمحتوی کتاب العلوم للصف السادس الابتدائی بالمملکه العربیه السعودیه فی ضوء معاییر تدریس العلوم، بحث مقدم إلی المؤتمر العلمی السابع عشر، مناهج التعلیم و المستویات المعیاریه، المجلد الثالث، جامعه عین شمس.
حری، عباس (1385)، آیین نگارش علمی، تهران: نهاد کتابخانه­های عمومی کشور.
          حیدری، محمود و عبدالله حکیم (1393)، ارزیابی میزان اجرای راهبردهای تدریس و کیفیت کتاب آموزشی در تدریس صرف و نحو عربی برای دانشجویان کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، شماره 32، صص 49-
رحمانی، عبدالرزاق و حانیه ظفرآبادی (1400)، ارزیابی و نقد کیفیت کتاب صرف و نحو عربی اثر عباس ماهیار (بر اساس معیار دهگانه منصوریان)، مجله پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، دوره 25، ش 48، صص 160-183.
رشدی احمد، طعیمه (1985)، دلیل عمل فی إعداد المواد التعلیمیة لبرامج تعلیم العربیة، مکة المکرمه: جامعه أمّ القری.
عبیات، عاطی (1401)، کاربست طراحی روش­های موفق تدریس کتب عربی در مدارس ایرانی، دو فصلنامه پژوهش در آموزش زبان و ادبیات عرب، دوره چهارم، شماره دوم، صص 129- 145.
قراگوزلو، بهار؛ حاتم، غلامعلی (1393)، بررسی رمز نقوش هندسی دایره و مثلث و مربع در هنر اسلامی، فصلنامه هنرهای تجسمی نقش مایه، شماره 21، صص 45-50.
قربانی مادوانی، زهره (1400)، بررسی انتقادی کتاب صرف 2 با رویکرد تحلیل توصیفی، پژوهش­نامه انتقادی متون و برنامه­های علوم انسانی، سال 21، ش 2، صص 351-374.http://doi.org/10.30465/crtls.2021.31850.1916
کیانی، حسین و سیدفضل‌الله میرقادری (1398)، صرف کاربردی زبان عربی، چاپ اول، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز.
محمودی، محمدهادی؛ احمدی صفا، محمد (1393)، ارزشیابی الگو محور کتاب‌های انگلیسی برای اهداف خاص (esp)، پژوهش­نامه انتقادی متون و برنامه­های علوم انسانی، شماره 3، صص 113-133.
میمندی، وصال و  نعیمه خبازی اشرف (1394)، الصرف 1 در ترازوی نقد، پژوهش­نامه انتقادی متون و برنامه­های علوم انسانی، سال 15، ش 1، صص 167-185.
نجفی، ابوالحسن (بی­تا)، غلط ننویسیم، فرهنگ دشواری­های زبان فارسی، چاپ چهارم، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
نعمتی قزوینی، معصومه و سیده اکرم رخشنده نیا (1391)، نقد کتاب صرف ساده، پژوهش­نامه انتقادی متون و برنامه­های علوم انسانی، دوره 20، ش 39، صص 26-44.
نویدی، احد (1383)، راهنمای عملی ارزشیابی برنامه آموزش فنی و حرفه­ای با تأکید بر شاخه کار و دانش نظام آموزش متوسطه، تهران: پژوهشکده تعلیم و تربیت.