نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سید جمالالدین اسدآبادی، همدان، ایران.
2 استادیار مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه سیدجمال الدین اسدآبادی، همدان، ایران
چکیده
این پژوهش به تحلیل محتوای کتب درسی زبان عربی مدارس ایران با تمرکز بر دو محور اساسی عدالت آموزشی و تنوع فرهنگی میپردازد. هدف اصلی، ارزیابی میزان انطباق محتوای ارائه شده با آرمانهای آموزش شهروندی جهانی و نمایندگی عادلانه هویتهای معاصر و منطقهای بود. روششناسی پژوهش بر مبنای تحلیل محتوای کیفی و کمی مبتنی بر دستهبندی یافتههای استنباطی استوار بود. نتایج اصلی نشان داد که ساختار فعلی کتب درسی با غلبه بیش از ۷۰٪ بر محتوای صرفاً زبانشناختی و دستوری، عملاً منجر به بیتفاوتی فرهنگی شده و فرصت تعامل بینافرهنگی را به حاشیه رانده است. همچنین، سهم محدود و کلیشهای بازنمایی فرهنگی (حدود ۴.۵٪) موجب هژمونیک بودن بازنمایی هویتهای مسلط و نادیده گرفتن تنوعات هویتی معاصر مانند زنان فرهیخته و کارآفرینان جوان گردیده است. علاوه بر این، ارائه مفاهیم اخلاقی به صورت صرفاً هنجاری و اثباتی، کارکرد انتقادی زبان را تضعیف کرده و ابزارهای ارزیابی موجود نیز قادر به سنجش عمق مفاهیم فرهنگی نیستند. در نهایت، این تحقیق نتیجه میگیرد که کتب درسی عربی کنونی فاقد رویکردی مبتنی بر عدالت آموزشی بوده و نیازمند بازنگری پارادایمی فوری هستند. پیشنهاد اصلی، گذار از آموزش زبان عربی به عنوان یک ابزار صرفاً دستوری به سمت یک بستر تحلیلی-انتقادی است که در آن، غنیسازی محتوا با متون بینافرهنگی معاصر و گنجاندن متون چالشبرانگیز، سهم محوری یابد تا آموزش زبان عربی در راستای پرورش شهروندانی فعال در جامعه جهانی محقق گردد.
کلیدواژهها
)