نشانه‌شناسی ارتباطات غیرکلامی در رمان ساق البامبو اثر سعود السنعوسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 گروه آموزشی زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

10.48310/alle.2025.18022.1202

چکیده

نشانه‌شناسی ریشه در کهن‌ترین روزگاران تفکر آدمی دارد و در هزارتوی تاریخ پر از رمز و راز گسترش یافته تا جایی که انواع نشانه‌ها را در علوم انسانی و تجربی مورد بررسی قرار داده‌اند. به‌کارگیری نشانه‌ها به‌عنوان ابزاری مؤثر در تمامی ابعاد زندگی در حال رشد و افزایش است؛ به‌طوری‌که کارکرد اصلی نشانه‌ها انتقال معنا از طریق پیام‌ به مخاطب است. گاه این پیام به‌صورت کلامی یا غیرکلامی به دیگران انتقال می‌یابد و از آن‌جایی که ارتباط غیرکلامی یکی از شاخه‌های نشانه‌شناسی به‌شمار می‌رود، شامل انواع رفتارهای حرکتی و غیرکلامی افراد ازجمله حالات خنده، حالات چهره، حالات گریه و حرکات بدنی و ... است. همچنین نشانه‌های ارتباط غیرکلامی می‌تواند به‌صورت مستقل پیامی را به دیگران منتقل کند و یا کمک کند تا پیام‌های کلامی تأثیرگذارتر شوند. این نوع ارتباط دارای شش کارکرد جانشینی، تأکیدی، تکمیل کردن، تکذیب کردن، تکرار کردن و کنترل کردن است. هدف از پژوهش حاضر معرفی، طبقه‌بندی و تحلیل انواع ارتباطات غیرکلامی ارادی و غیرارادی در رمان ساق البامبو است تا نشان دهد زبان بدن چگونه می‌تواند رفتارهای حرکتی مانند محبت، ترس، اضطراب یا حالت‌های دیگر را انتقال دهد. این پژوهش با روش توصیفی، تحلیلی به بررسی انواع ارتباطات غیرکلامی و تنوع نشانه‌ها برای تبیین کارکرد آن‌ها در فهم کلام و شخصیت‌پردازی در رمان می‌پردازد. نتیجه حاصل از بررسی‌ها نشان می‌دهد، السنعوسی از مجموع 804 نشانه غیرکلامی 413 مورد آن به بررسی حرکات ارادی و 391 مورد آن به حرکات غیرارادی اختصاص داده است که بیشترین کارکرد را جانشینی و پس‌ازآن تکمیلی داشته است.

کلیدواژه‌ها


باقری خلیلی، علی‌اکبر، زلیکانی، مرضیه، (1394)، «تحلیل سیاسی زبان بدن در تاریخ بیهقی»، ادبیات و زبان‌ها (متن‌پژوهی ادبی)، شماره 65، صص 100-79.
باوان‌پوری، مسعود، (1399)، «نشانه‌شناسی ارتباطات غیرکلامی در پنج رمان برندة جایزه بوکر (پوکر) عربی بین سال‌های 2014 تا 2018 میلادی»، استادان راهنما: دکتر عبدالاحد غیبی، دکتر خلیل پروینی، دکتر مهین حاجی‌زاده، پایان‌نامه منتشر شده، مقطع دکتری، گرایش زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
پی ریچموند، ویرجینیا، مک‌کروسکی، جیمز سی، (1388)، رفتار غیرکلامی در روابط میان فردی، ترجمه فاطمه سادات موسوی، ژیلا عبدالله‌پور، چاپ دوم، تهران، نشر دانژه.
چندلر، دانیل، (1387)، مبانی نشانه‌شناسی، ترجمه مهدی پارسا، چاپ دوم، تهران، انتشارات سوره مهر.
خادمی، نیره، (1394)، «بررسی نقش ارتباطات غیرکلامی در اجرای کنسرت‌های موسیقی ایرانی (سنتی)»، استادان راهنما: دکتر مهناز رونقی نوتاش، دکتر ساسان فاطمی، پایان‌نامه منتشر شده، کارشناسی ارشد، گرایش تحقیق در ارتباطات، دانشکده علوم ارتباطات و مطالعات رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
السنعوسی، سعود، (1401)، ساقة بامبو، ترجمه مریم اکبری، عظیم طهماسبی، چاپ سوم، تهران، انتشارات نیلوفر.
السنعوسی، سعود، (2012)، ساق البامبو، ط 29، بیروت، الدار العربیة للعلوم ناشرون.
سیبیاک، تامس آلبرت، (1391)، نشانه‌ها: درآمدی بر نشانه‌شناسی، ترجمه محسن نوبخت، چاپ اول، تهران، نشر علمی.
علمایی، نسیبه، (1390)، «قرآن از نگاهی دیگر؛ بررسی ارتباط غیرکلامی در قرآن و آموزه‌های روانشناسی»، بینات، شماره 71، صص 170-190.
علی‌محمدی، علی، (1395)، «هویت گمشده؛ نقدی بر رمان ساق البامبو»، فصلنامه نقد کتاب، سال 2، شماره 6، صص 188-179.
 گلس، لیلیان، (1383)، چگونه می‌توانید فکر دیگران را بخوانید: استفاده از چهار کد ارتباطی برای خواندن فکر دیگران، ترجمه لعیا موسایی، تهران، سپهر.
محسنیان‌راد، مهدی، (1389)، ارتباط‌شناسی: ارتباط انسانی (میان فردی، گروهی، جمعی)، چاپ دهم، تهران، انتشارات سروش.
مورنای، برونو، (1387)، طراحی و ارتباطات بصری؛ رهیافتی بر روش‌شناسی بصری، ترجمه پاینده شاهنده، چاپ پنجم، تهران، سروش.
مولکو، سامی، (1395)، زبان تن: راهنمای تعبیر اشاره‌ها و حرکات بدن، ترجمه امید نوری خواجوی، تهران، نشر باد.
ودایع، پویا، (1392)، مهندسی زبان بدن، چاپ اول، تهران، نسل نواندیش.
وود، جولیاتی، (1384)، ارتباطات میان فردی (روانشناسی تعامل اجتماعی)، ترجمه مهرداد فیروزبخت، چاپ دوم، تهران، سهر کتاب و مهتاب.
هاشمی، صادق، (1400)، نشانه، ارتباط و ایموجی (درآمدی بر ارتباطات و نشانه‌شناسی)، تهران، بوی کاغذ.