چالش‌های ترجمه ماشینی و هوش مصنوعی در تدریس ترجمه عربی – فارسی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

10.48310/alle.2025.18575.1217

چکیده

یکی از مسائلی که امروزه باید به آن توجه زیادی شود، آموزش مترجمان کارآمد با استفاده از روش‌های روزآمد است. اخیراً به‌ویژه پس از پیشرفت چشمگیر هوش مصنوعی، ترجمه ماشینی رشد زیادی کرده و از کیفیت قابل قبولی برخوردار است؛ هرچند هنوز نمی‌توان از ترجمه انسانی کاملاً بی‌نیاز شد، اما این مسئله هم برای مترجمان و هم برای مدرّسان ترجمه، چالش‌های فراوانی ایجاد کرده است. بر این اساس در این مقاله که به روش توصیفی – تحلیلی تهیه شده است، سعی بر آن است که ابتدا برخی از چالش‌های فرارو نظیر ارائه ترجمه هوش مصنوعی از سوی فراگیران، به‌جای ترجمه انسانی، کاهش پویایی و فعالیت ذهنی لازم زبان‌آموزان در طول دوره زبان‌آموزی بررسی و راه‌کار‌هایی چون تغییر راهبردهای تدریس با معرفی و به‌کارگیری هدفمند ابزارهای هوش مصنوعی در هنگام تدریس، بیان برخی از تفاوت‌های ترجمه انسانی با ترجمه هوش مصنوعی از سوی مدرّس در هنگام آموزش، ایجاد تمرین‌های مختلف ترجمه با استفاده از امکانات هوش مصنوعی برای این چالش‌ها ارائه شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در زمینه آموزش ترجمه مدرّسان باید دانشجویان را با امکانات هوش مصنوعی در زمینه ترجمه، آشنا کنند و راهبردهای خود در تدریس ترجمه را با توجه به پتانسیل‌های هوش مصنوعی به‌روزرسانی نموده؛ همچنین شرکت در کارگاه‌ها و دوره‌های تخصصی آشنایی با امکانات و ابزارهای هوش مصنوعی و همچنین تمرکز بیشتر بر مباحث زبانشناسی رایانه‌ای، برای مدرسین ترجمه عربی– فارسی بسیار ضروری است.

کلیدواژه‌ها


باقری، علی قربان و مسعود فکری (1399) «چالش‌های آموزش ترجمه عربی - فارسی در دانشگاه‌های ایران از نگاه استادان این حوزه»، مجله پژوهش‌های ترجمه در زبان و ادبیات عربی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، شماره 23، صص 35-59.
بیکر، مونا و گابریئلا سالدینا (1396) دایرة‌المعارف مطالعات ترجمه، ترجمه حمید کاشانیان، تهران: نشر نو.
حقانی، نادر (1383) «آموزش ترجمه: زبان آموزی یا مترجمی»، پژوهش ادبیات معاصر جهان، تهران: دانشگاه تهران، شماره 16، صص 59-74.
حقانی، نادر (1386) نظرها و نظریه‌های ترجمه، تهران: انتشارات امیرکبیر.
خانی، مریم و مهدیه شجاعت (1403) «هوش مصنوعی و آینده آموزش پیش‌دبستانی»، تحقیقات راهبردی در تعلیم آموزش‌وپرورش، یزد: مؤسسه آموزش عالی نگاره، صص 491-503.
درویشی قزانچی، دنیا و فرانک موسوی (1402) «کاربرد هوش مصنوعی در آینده کاری معلمان، آموزش و یادگیری دانش آموزان»، کنفرانس بین‌المللی مطالعات مدیریت فرهنگ و هنر، صص 887-899.

ضیغمی، علی (1397). «گروه‌های زبان و ادبیات عربی، حلقۀ مفقودۀ توسعۀ صنعت گردشگری ایران با کشورهای عربی»، مجله علمی انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، تهران: انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شماره 47، صص 156-137.

طهماسبی، محمدرضا (1398) «روایت هوش مصنوعی و مسئله وضوح ناپذیری ذهن»، مجله علمی نامه مفید، قم: دانشگاه مفید قم، شماره 2 صص 81-94.
مبارکی، محسن و سیروان امین زاده (1392) «نظریه و توانش ترجمه: اساس علمی و عملی مدل نظام‌مند آموزش ترجمه»، مطالعات زبان و ترجمه، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، شماره 13 صص 133-153.
مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، (1403). آزمایشگاه هوش مصنوعی و علوم اسلامی و انسانی دیجیتال، (تاریخ نقل= 25/09/1403 ش)، https://ai.inoor.ir/research-areas/computational-linguistics
مؤذن‌زاده، زینب (1396) «آموزش ترجمه متون مطبوعاتی از روسی به فارسی و فارسی به روسی»، نشریه مطالعات زبان و ترجمه، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، شماره 30 صص 163-184.
نظری، علی و سید اسماعیل قاسمی موسوی (1394) «مسائل و راهکارها تدریس ترجمه»، مجله علمی انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، تهران: انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شماره 37 صص 195-212.

نورسیده، علی‌اکبر و ملیحه یعقوبی‌زاده (1394)، «به‌توانی مهارت‌های دانشجویان رشتۀ زبان و ادبیات عربی از طریق بازتعریف برنامه درسی دورۀ کارشناسی بر اساس سرفصل‌های رشتۀ هم‌شاخه زبان و ادبیات فرانسه»، مجله علمی انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، تهران: انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شماره 36، صص 187-167.

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، (1403)، لیست کامل رشته‌ها: (تاریخ نقل= 24/09/1403 ش) https://www.msrt.ir/fa/grid/283